Từ thuyết thể dịch tới Big Five: Freud, Jung, Allport, Cattell, Eysenck, Rogers, Bandura.
Lịch sử tâm lý học nhân cách
Tâm lý học nhân cách đi từ thuyết thể dịch Hy Lạp, qua Freud, Jung, Allport năm 1937, Cattell, Eysenck, tranh luận năm 1968 rồi tới Big Five thập niên 1990.
Lịch sử tâm lý học nhân cách
Các tính cách của Theophrastus, học trò Aristotle, gồm 30 chân dung ngắn về kẻ nịnh, kẻ ba hoa, kẻ bủn xỉn… tả tính cách qua hành vi lặp lại ở Athens cổ đại.
Lịch sử tâm lý học nhân cách
Theo Freud (1923), nhân cách gồm cái ấy chứa ham muốn, cái siêu tôi chứa chuẩn mực đạo đức và cái tôi dung hoà hai bên với thực tế; lý thuyết khó kiểm chứng.
Lịch sử tâm lý học nhân cách
Các kiểu tâm lý (1921) của Carl Jung đưa ra hai thái độ hướng nội – hướng ngoại và bốn chức năng thành tám kiểu, nguồn gốc của MBTI; phần lớn sách là lịch sử tư
Lịch sử tâm lý học nhân cách
Gordon Allport dựng nhân cách thành môn học với sách năm 1937, lọc khoảng 18.000 từ mô tả người cùng Odbert năm 1936 và chia nét chủ đạo, nét trung tâm, nét thứ
Lịch sử tâm lý học nhân cách
Raymond Cattell dùng phân tích nhân tố rút danh sách từ mô tả người xuống 16 nhân tố, in bảng hỏi 16PF năm 1949; gộp lại được năm nhân tố toàn cục gần Big Five.
Lịch sử tâm lý học nhân cách
Hans Eysenck mô tả tính cách bằng ba chiều: hướng ngoại, bất ổn cảm xúc và psychoticism (mô hình PEN), đo bằng EPI, EPQ; hai chiều đầu đi thẳng vào Big Five.
Lịch sử tâm lý học nhân cách
Carl Rogers cho rằng mỗi người có cái tôi hiện tại và cái tôi lý tưởng; khoảng cách quá lớn dễ sinh bất an. Ông lập trị liệu lấy thân chủ làm trung tâm.
Lịch sử tâm lý học nhân cách
Theo Albert Bandura, ta học phần lớn qua quan sát; hành vi hình thành từ tương tác người – hành vi – môi trường, và niềm tin vào năng lực quyết định ta dám thử.
Lịch sử tâm lý học nhân cách
Kretschmer (1921) và Sheldon (thập niên 1940) cho rằng dáng người gắn với tính khí; thuyết bị bỏ vì không kiểm soát tuổi, người chấm thiên lệch và kết quả không
