MBTI ra đời từ công sức của hai mẹ con người Mỹ: Katharine Cook Briggs (1875–1968) và con gái Isabel Briggs Myers (1897–1980). Katharine say mê chuyện phân loại tính cách từ trước khi đọc Carl Jung; Isabel là người biến ý tưởng thành bảng hỏi, bắt đầu từ đầu thập niên 1940, trong bối cảnh Thế chiến thứ hai khi nhiều người lần đầu đi làm cần tìm việc hợp với mình. Cả hai đều không được đào tạo chính quy về tâm lý học hay đo lường — chi tiết giải thích vì sao MBTI vừa sáng tạo vừa bị giới học thuật nghi ngờ suốt nhiều thập niên.
Katharine Briggs: người mẹ thích quan sát
Katharine Cook lớn lên ở bang Michigan, học đại học từ khá sớm và lấy chồng là Lyman Briggs, một nhà vật lý sau này làm việc lâu năm ở cơ quan đo lường quốc gia Mỹ. Bà ở nhà nuôi con và tự dạy con gái Isabel phần lớn những năm đầu đời, ghi chép tỉ mỉ về cách trẻ học và lớn lên.
Từ việc dạy con và quan sát người xung quanh, Katharine bắt đầu tự dựng một cách phân loại tính cách của riêng mình. Bà để ý rằng người ta khác nhau không chỉ ở chuyện tốt hay xấu, giỏi hay dở, mà ở cách họ tiếp nhận thế giới và cách họ ra quyết định. Bà gom những quan sát này thành vài "kiểu" như người hay suy tư, người thích hành động, người dễ hoà đồng.
Khi bản dịch tiếng Anh của Psychological Types của Carl Jung ra đời năm 1923, Katharine đọc và nhận ra Jung đã đi trước bà một bước, với một hệ thống bài bản hơn. Bà gác lại khung riêng của mình và chuyển sang nghiên cứu Jung. Giữa thập niên 1920, bà viết bài cho báo chí giới thiệu ý tưởng các kiểu tính cách tới công chúng. Theo nhiều tài liệu tiểu sử, Katharine còn trao đổi thư từ với Jung.
Isabel Myers: từ tiểu thuyết trinh thám tới bảng hỏi
Isabel Briggs học đại học tại Swarthmore College, chuyên ngành khoa học chính trị, rồi lấy chồng là Clarence "Chief" Myers. Trong thập niên 1920 – 1930, việc đáng kể nhất của bà ngoài gia đình là viết tiểu thuyết trinh thám; cuốn Murder Yet to Come (1929) đoạt một cuộc thi viết truyện. Bà biết lý thuyết của Jung qua mẹ, nhưng chưa hề nghĩ tới việc làm bảng hỏi.
Bước ngoặt đến trong Thế chiến thứ hai. Nước Mỹ cần huy động một lượng lớn người, nhiều phụ nữ lần đầu vào nhà máy và văn phòng. Theo cách chính Isabel kể lại, bà thấy nhiều người bị đặt vào công việc không hợp, làm việc khổ sở, trong khi nếu biết mình thuộc kiểu nào thì có thể chọn đúng chỗ hơn. Bà muốn đưa lý thuyết của Jung ra khỏi sách vở, thành thứ người bình thường dùng được.
Không có nền tảng thống kê, Isabel tự học. Bà làm việc với Edward Hay, một chuyên gia về nhân sự tại một ngân hàng ở Philadelphia, để học cách soạn câu hỏi, chấm điểm và kiểm tra bảng hỏi. Những bản đầu tiên của bảng hỏi xuất hiện khoảng năm 1943, khi đó mang tên Briggs–Myers Type Indicator.
Những năm tự làm thủ công
Trong hơn một thập kỷ sau đó, Isabel gần như một mình phát triển bảng hỏi. Bà thu thập câu trả lời từ học sinh, sinh viên y khoa, sinh viên điều dưỡng và nhiều nhóm khác, chấm điểm bằng tay, viết lại câu hỏi, rồi thử lại. Tư liệu thường kể rằng bà dành hàng nghìn giờ cho các bảng dữ liệu này, tại bàn bếp nhà mình.
Một điểm quan trọng trong cách Isabel nghĩ: bà tin vào "kiểu" như những loại tồn tại thật, không phải điểm trên thang. Câu hỏi của bà vì vậy được thiết kế để phân loại người vào phía này hay phía kia, chứ không để đo mức độ. Ý tưởng này sau đó chính là chỗ bị phê bình nhiều nhất.
Bà cũng làm rõ thêm chiều nguyên tắc – linh hoạt (J/P) mà Jung chỉ ngụ ý, đồng thời xây dựng quy tắc để suy ra chức năng chủ đạo và phụ trợ của từng nhóm. Nhờ đó tám kiểu của Jung thành mười sáu nhóm.
Gặp giới học thuật: ETS, CPP và CAPT
| Thời gian | Mốc |
|---|---|
| 1923 | Bản tiếng Anh Psychological Types của Jung ra đời; Katharine Briggs đọc và chuyển hẳn sang khung của Jung |
| Khoảng 1943 | Isabel Myers soạn những bản đầu tiên của bảng hỏi |
| Cuối thập niên 1950 | Educational Testing Service (ETS), tổ chức khảo thí lớn ở Mỹ, nhận phát hành bảng hỏi cho mục đích nghiên cứu |
| 1962 | ETS xuất bản sổ tay hướng dẫn MBTI |
| 1975 | Quyền phát hành chuyển sang Consulting Psychologists Press (CPP); Trung tâm Ứng dụng Kiểu Tâm lý (CAPT) được lập với sự tham gia của Isabel Myers và nhà tâm lý học Mary McCaulley |
| 1980 | Isabel Myers qua đời; cuốn Gifts Differing viết cùng con trai Peter Myers được xuất bản |
Quãng thời gian ở ETS không suôn sẻ. Theo các nhà viết sử MBTI, nhiều chuyên gia đo lường của tổ chức này nghi ngờ cách tiếp cận theo kiểu của Isabel và cách bà xử lý dữ liệu. Isabel thì không chấp nhận để người khác sửa lại công cụ theo hướng mà bà cho là sai tinh thần của Jung. Căng thẳng này phản ánh một khoảng cách kéo dài: phía người dùng thực hành ngày càng yêu thích MBTI, còn phía học thuật giữ khoảng cách.
Từ khi sang CPP (nay là The Myers-Briggs Company), MBTI phát triển mạnh trong doanh nghiệp, trường học và các chương trình tư vấn. Một mạng lưới người được đào tạo để trao kết quả hình thành, cùng tài liệu kỹ thuật và các phiên bản bảng hỏi được cập nhật nhiều lần.
Câu chuyện này giải thích điều gì về MBTI
Lịch sử MBTI giúp hiểu cả điểm mạnh lẫn điểm yếu của nó.
- Tinh thần tích cực. Isabel muốn giúp người ta tìm chỗ hợp với mình, không muốn phân loại ai là "kém". Vì thế không nhóm nào bị mô tả xấu, và MBTI cố tình không có chiều nào đo sự bất ổn cảm xúc.
- Tin vào kiểu. Niềm tin rằng con người thuộc về những loại có thật dẫn tới việc chia đôi các thang đo — lựa chọn mà về sau giới nghiên cứu cho là thiếu căn cứ.
- Khoảng cách với học thuật. Vì bắt đầu ngoài đại học, MBTI phát triển trong một cộng đồng riêng, với tạp chí, hội thảo và người thực hành riêng. Hai thế giới ít khi gặp nhau, mỗi bên có cách nói riêng về cùng một công cụ.
- Sự bền bỉ. Hai người phụ nữ không có bằng cấp chuyên môn đã xây được một công cụ tồn tại hơn tám mươi năm. Dù đánh giá thế nào về mặt khoa học, đó vẫn là một câu chuyện đáng nể.
Những hiểu lầm thường gặp về nguồn gốc MBTI
"MBTI do Jung làm ra"
Không đúng. Jung đặt nền lý thuyết nhưng không soạn bảng hỏi nào. Các tài liệu thường nhắc rằng Jung coi các kiểu như khung định hướng chứ không phải hộp xếp người.
"MBTI được quân đội hoặc chính phủ Mỹ phát triển"
Không đúng. MBTI là sản phẩm tư nhân của hai mẹ con, sau đó qua tay các tổ chức khảo thí và một công ty phát hành. Bối cảnh chiến tranh chỉ là động lực ban đầu của Isabel.
"Isabel Myers là nhà tâm lý học"
Bà không được đào tạo chính quy về tâm lý học. Kiến thức về đo lường bà tự học và học từ những người như Edward Hay. Điều này không tự động làm MBTI sai, nhưng giải thích vì sao công cụ đi theo con đường riêng.
Đọc thêm về lịch sử MBTI
Cuốn Gifts Differing (1980) là lời giải thích của chính Isabel Myers về công cụ của mình. Hai cuốn sách viết cho độc giả phổ thông thường được nhắc là The Cult of Personality (2004) của Annie Murphy Paul, nhìn MBTI và nhiều trắc nghiệm khác bằng con mắt phê phán, và The Personality Brokers (2018) của Merve Emre, kể chi tiết cuộc đời hai mẹ con dựa trên thư từ và lưu trữ gia đình. Đọc hai cuốn cạnh nhau sẽ thấy cùng một câu chuyện có thể được kể bằng hai giọng rất khác: một bên hoài nghi công cụ, một bên tò mò về con người đứng sau nó.
Muốn hiểu ý tưởng gốc, có thể đọc trực tiếp Psychological Types của Jung, ít nhất là chương cuối mô tả các kiểu. Đọc gốc sẽ thấy Jung thận trọng hơn nhiều so với cách các kiểu được dùng trên mạng ngày nay.
Câu hỏi thường gặp
Ai là người tạo ra MBTI?
MBTI do Katharine Cook Briggs và con gái là Isabel Briggs Myers xây dựng. Katharine nghiên cứu lý thuyết các kiểu tâm lý của Jung, còn Isabel soạn và phát triển bảng hỏi từ khoảng năm 1943.
MBTI ra đời năm nào?
Những bản đầu tiên của bảng hỏi xuất hiện khoảng năm 1943. Sổ tay hướng dẫn chính thức do Educational Testing Service xuất bản năm 1962, và từ năm 1975 công cụ được Consulting Psychologists Press phát hành rộng rãi.
Isabel Myers có phải nhà tâm lý học không?
Không. Isabel Myers học khoa học chính trị và từng viết tiểu thuyết trinh thám. Bà tự học về đo lường và thống kê, có sự giúp đỡ của chuyên gia nhân sự Edward Hay.
Vì sao Isabel Myers làm ra MBTI?
Theo lời chính bà kể, trong Thế chiến thứ hai bà thấy nhiều người làm những công việc không hợp với mình. Bà muốn giúp người bình thường hiểu sở thích của bản thân để chọn việc phù hợp hơn.
Carl Jung có liên quan gì tới MBTI?
Jung là tác giả lý thuyết các kiểu tâm lý trong cuốn sách năm 1921, nền tảng mà MBTI dựa vào. Tuy vậy Jung không tham gia soạn bảng hỏi, và cách MBTI chia 16 nhóm có thêm phần phát triển riêng của hai mẹ con Briggs – Myers.
