16Personalities không phải MBTI chính thức. Đây là một trang trắc nghiệm miễn phí do một công ty riêng (NERIS Analytics) làm, mượn cách đặt mã bốn chữ cái giống MBTI nhưng dùng bảng hỏi khác, cách tính khác, thêm chữ cái thứ năm (-A hoặc -T) và theo chính trang này giới thiệu thì dựa vào cách đo nét tính cách gần với mô hình Big Five hơn là lý thuyết của Jung. Vì vậy cùng một người, mã ở 16Personalities và mã ở MBTI chính thức có thể không trùng nhau.
Ở Việt Nam, khi ai đó nói "mình là INFJ" kèm một biệt danh nghe như vai trong truyện, phần lớn là kết quả từ 16Personalities chứ không phải MBTI. Hiểu sự khác nhau giúp đọc kết quả đúng chỗ và tránh tranh cãi kiểu "MBTI nói vậy mà".
Hai công cụ, hai nguồn gốc
MBTI (Myers–Briggs Type Indicator) do Katharine Briggs và Isabel Myers xây dựng từ thập niên 1940, hiện do The Myers-Briggs Company phát hành. Bản chính thức phải trả phí, thường làm qua một người được đào tạo, và kết quả đi kèm buổi trao đổi để người làm tự xác nhận nhóm phù hợp nhất.
16Personalities là một trang web ra đời muộn hơn nhiều, trong thời kỳ trắc nghiệm trực tuyến bùng nổ. Phần làm bài và bản mô tả cơ bản miễn phí, có thêm báo cáo trả phí. Trang tự nói rõ mình không liên quan tới MBTI hay tổ chức phát hành MBTI. Họ gọi hệ thống của mình bằng tên riêng và giải thích phương pháp trên một trang "khung lý thuyết" của mình.
Vì "MBTI" là thương hiệu được đăng ký, nhiều trang mạng chỉ có thể nói kết quả của họ "tương tự" hoặc "dựa theo" các nhóm Myers–Briggs. Sự lẫn lộn trong cách gọi đến phần lớn từ đây.
Những điểm khác cụ thể
| MBTI chính thức | 16Personalities | |
|---|---|---|
| Đơn vị làm | The Myers-Briggs Company | NERIS Analytics |
| Chi phí | Trả phí, thường qua người được đào tạo | Làm bài và mô tả cơ bản miễn phí |
| Dạng câu hỏi | Phần lớn chọn một trong hai | Câu nhận định, trả lời trên thang đồng ý – không đồng ý nhiều mức |
| Số chiều | Bốn cặp: E/I, S/N, T/F, J/P | Năm khía cạnh: bốn cặp tương tự cộng thêm Assertive/Turbulent |
| Mã kết quả | Bốn chữ, ví dụ INTJ | Bốn chữ cộng hậu tố, ví dụ INTJ-A |
| Lý thuyết nền | Các kiểu tâm lý của Jung, chức năng chủ đạo – phụ trợ | Theo trang tự giới thiệu: đo nét tính cách, không dùng thuyết chức năng của Jung |
| Tên gọi nhóm | Chủ yếu gọi bằng mã | Mỗi nhóm một biệt danh (Kiến trúc sư, Nhà hoà giải…) và bốn nhóm lớn |
| Trao kết quả | Khuyến khích qua buổi trao đổi | Đọc trực tiếp trên trang |
Chữ cái thứ năm: Assertive và Turbulent
Điểm khác dễ thấy nhất là hậu tố -A (Assertive, tạm dịch "quả quyết") và -T (Turbulent, tạm dịch "dễ xao động"). Theo mô tả của trang, chiều này cho biết người làm tự tin, ít bận tâm vì căng thẳng tới đâu, hay ngược lại dễ lo lắng, hay tự xét lại mình.
Nếu đặt cạnh mô hình Big Five, chiều này nghe rất gần với nét bất ổn cảm xúc — đúng chiều mà MBTI chính thức cố tình không đo. Đây có lẽ là thay đổi có ý nghĩa nhất của 16Personalities về mặt nội dung. Dù vậy, cũng như các chiều khác, nó vẫn bị cắt đôi thành hai chữ, nên vẫn có vấn đề người sát vạch giống như ở MBTI.
Biệt danh và bốn nhóm lớn
16Personalities đặt cho mỗi mã một biệt danh: INTJ là Kiến trúc sư, INFP là Người hoà giải, ESTJ là Nhà điều hành, ENFP là Nhà vận động (tên gọi tiếng Việt tuỳ bản dịch), và gom 16 nhóm thành bốn nhóm lớn: Nhà phân tích (NT), Nhà ngoại giao (NF), Người canh gác (SJ), Nhà thám hiểm (SP). Cách gom này gần với bốn "khí chất" của David Keirsey trong cuốn Please Understand Me (1978) hơn là với MBTI chính thức, vốn không chia nhóm lớn theo kiểu đó.
Những biệt danh này dễ nhớ và dễ chia sẻ, là một lý do khiến trang lan rộng. Nhưng chúng cũng làm kết quả nghe như một vai diễn cố định, khiến người ta dễ "nhập vai" hơn là coi đó là xu hướng.
Vì sao cùng một người có thể ra hai mã khác nhau
Có ít nhất ba lý do:
- Câu hỏi khác. Hai bảng hỏi đặt câu khác nhau, nhấn vào những khía cạnh khác nhau của cùng một chiều. Chiều J/P ở 16Personalities chẳng hạn được đổi tên vế sau thành Prospecting (tạm dịch "dò đường") thay cho Perceiving, và được mô tả theo hướng kế hoạch – ứng biến trong hành động hằng ngày.
- Cách tính khác. Một bên chọn một trong hai, một bên chấm trên thang nhiều mức. Người sát vạch rất dễ bị đẩy sang hai phía khác nhau.
- Lý thuyết khác. MBTI chính thức gắn mã với thứ tự chức năng của Jung; 16Personalities thì không. Cùng mã INFJ nhưng phần mô tả bên trong có thể khác nhau về trọng tâm.
Vì thế, câu hỏi "16Personalities hay MBTI đúng hơn?" không có lời đáp đơn giản. Cả hai đều chia các thang liên tục thành nhóm, và cả hai đều chỉ nên được đọc như gợi ý về xu hướng. Bài "Làm lại MBTI ra kết quả khác" trong danh mục này nói kỹ hơn chuyện độ ổn định.
16Personalities có đáng tin không
Điểm cộng: miễn phí, giao diện dễ hiểu, cho biết phần trăm nghiêng ở từng chiều thay vì chỉ chữ cái, và có một chiều gần với bất ổn cảm xúc mà MBTI bỏ qua. Theo hướng tiếp cận nét tính cách mà trang tự mô tả, đây là bước về gần với cách giới nghiên cứu đo lường.
Điểm trừ: trang không công bố đầy đủ tài liệu kỹ thuật theo cách các bảng đo khoa học thường làm (độ tin cậy, độ hiệu lực, nhóm chuẩn để so sánh) trên các tạp chí có bình duyệt. Vẫn cắt nhóm, vẫn gắn biệt danh. Bản mô tả viết theo lối chân dung, đọc dễ thấy mình trong đó — một hiệu ứng tâm lý quen thuộc khi đọc mô tả chung chung mà ai cũng thấy đúng.
Đọc kết quả 16Personalities như đọc một bài phác hoạ: có thể gợi ý, có thể giúp bắt đầu suy nghĩ về bản thân, nhưng không phải phép đo chính xác.
Dùng 16Personalities cho đúng cách
- Nhìn phần trăm trước khi nhìn biệt danh. Chiều nào chỉ 51–55% là gần như ở giữa.
- Nói đúng tên công cụ. Khi kể với người khác, "kết quả 16Personalities của mình là…" chính xác hơn "MBTI của mình là…".
- Đừng chọn nghề, chọn bạn theo biệt danh. Những danh sách "nghề hợp với Kiến trúc sư" hay "cặp đôi hợp nhau" không dựa trên nghiên cứu có kiểm chứng.
- Nếu muốn so sánh, so với một bảng đo Big Five từ kho câu hỏi công khai IPIP. Bốn chiều đầu thường khớp tương đối, và chiều -A/-T thường gặp nét bất ổn cảm xúc theo chiều ngược.
- Cẩn thận với các trang nhái. Nhiều trang trắc nghiệm "phong cách 16 nhóm" tiếng Việt dịch lại câu hỏi không kỹ, thậm chí rút gọn, nên kết quả càng kém tin cậy.
Bức tranh chung
MBTI chính thức, 16Personalities, nhóm khí chất của Keirsey và hàng loạt bài "16 nhóm" khác là một gia đình các hệ phân loại cùng gốc ý tưởng từ Jung nhưng khác nhau về cách làm. Người đọc chỉ cần nhớ ba điều: chúng không phải một, kết quả giữa chúng không thay thế được nhau, và không hệ nào trong số này là chuẩn mực giới nghiên cứu nhân cách dùng chính. Chuẩn đó, hiện nay, là các thang đo Big Five và HEXACO, được giới thiệu ở danh mục "Mô hình Big Five".
Câu hỏi thường gặp
16Personalities có phải là MBTI không?
Không. 16Personalities do công ty NERIS Analytics làm, dùng bảng hỏi và cách tính riêng, chỉ mượn cách đặt mã bốn chữ giống MBTI. Trang này tự nói rõ không liên quan tới tổ chức phát hành MBTI chính thức.
Chữ A và T trong 16Personalities nghĩa là gì?
A là Assertive (quả quyết), T là Turbulent (dễ xao động). Chiều này cho biết mức tự tin và mức dễ lo lắng, bận tâm của người làm, gần với nét bất ổn cảm xúc trong mô hình Big Five.
Vì sao kết quả 16Personalities và MBTI khác nhau?
Hai công cụ khác câu hỏi, khác cách chấm và khác lý thuyết nền. Người có điểm gần vạch giữa ở một chiều rất dễ nhận chữ cái khác nhau ở hai bài.
16Personalities có chính xác không?
Nó cho phần trăm nghiêng ở từng chiều và có thêm một chiều về cảm xúc, nên giàu thông tin hơn một mã bốn chữ đơn thuần. Tuy vậy trang chưa công bố tài liệu kỹ thuật đầy đủ như các bảng đo khoa học, nên chỉ nên đọc như gợi ý.
Làm MBTI chính thức ở đâu?
MBTI chính thức là sản phẩm có phí của The Myers-Briggs Company, thường được thực hiện qua người được đào tạo để trao kết quả. Các bài miễn phí trên mạng mang tên "MBTI" phần lớn là bản phỏng theo, không phải công cụ chính thức.
